Μια επιστημονική διαμάχη για τους ουρανούς

H Γη γυρίζει γύρω από τον Ήλιο περιστρεφόμενη ταυτοχρόνως περί τον άξονά της. Αυτή ήταν η θέση που οδήγησε τον Γαλιλαίο σε δίκη από την Ιερά Εξέταση και στην καταδίκη του το 1633, μολονότι δεν συνέβη κάτι ανάλογο με τις ηλιοκεντρικές ιδέες του Κοπέρνικου επί των οποίων βάσισε ο ίδιος τις απόψεις του. 

Ο Γαλιλαίος θεωρήθηκε δικαίως ο φυσικός φιλόσοφος που έριξε από το βάθρο τους τον Αριστοτέλη και τον Πτολεμαίο ως προς την κίνηση της γης και των ουράνιων σωμάτων και προανήγγειλε τον Νεύτωνα, παρά το γεγονός πως η επιστημονική του προσέγγιση ελάχιστη σχέση είχε εντέλει με τους νόμους του Γιοχάνες Κέπλερ, οι οποίοι καθιέρωσαν την ηλιοκεντρική σύλληψη των ουρανών.

Ιδού η γραμμή την οποία ακολουθεί ο Κώστας Γαβρόγλου στο βιβλίο του «Η Δίκη του Γαλιλαίου», που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης και αποτελεί όχι τόσο βιογραφία όσο ένα είδος ανατομίας των επιστημονικών, των θεολογικών και των κοινωνικών διατάσεων της Δίκης, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στον υπότιτλο, από τις πρώτες δεκαετίες του 17ου αιώνα μέχρι και τις ημέρες μας.

Ιστορικός των επιστημών, ο Γαβρόγλου στέκει εξαρχής μακριά από εξιδανικεύσεις και δυαδικά σχήματα. Ο Γαλιλαίος έμεινε στη μνήμη των ανθρώπων ως εκπρόσωπος των Φώτων που τα έβαλε με τον σκοταδισμό της Εκκλησίας, λέγοντας, υποτίθεται, ακόμα και μετά την καταδίκη του από τους ιεροεξεταστές, το περίφημο «και όμως κινείται». Οι μύθοι τρέφουν, κάποτε επί αιώνες, και την ιστορία των επιστημών γιατί ο Γαλιλαίος πρώτον, δεν έχασε ούτε την καθημερινή ελευθερία ούτε τη ζωή του από την Ιερά Εξέταση και δεύτερον, επειδή η σύγκρουση μαζί της δεν είχε ως αντικείμενο την κίνηση της Γης και την ακινησία του Ήλιου μα το παιχνίδι της εξουσίας και της υποταγής μεταξύ ισχυρών και ανίσχυρων.

Ο Γαλιλαίος, μαθηματικός στην Αυλή των Μεδίκων, δεν κλείστηκε στις φυλακές και στερήθηκε την ελευθερία της γνώμης του (το 1600 ο Τζορντάνο Μπρούνο κάηκε στην πυρά γιατί υποστήριξε τον Κοπέρνικο), αλλά μαζί του δεν διαφώνησε μόνο η εκκλησία. Πολλοί επιστήμονες και λόγιοι δεν πείστηκαν από τα ευρήματά του: κηλίδες στη σφαίρα του Ήλιου, ανώμαλη επιφάνεια της Σελήνης, πλήθος αστέρων στον Γαλαξία, φάσεις της Αφροδίτης, δορυφόροι του Δία, σχήμα του Κρόνου, ελλειπτικές και όχι κυκλικές κινήσεις των πλανητών, σύμφωνα με την αρχαία αντίληψη του «σώζειν τα φαινόμενα» – να περιγράφονται αρμονικές κινήσεις των πλανητών κόντρα στην πραγματική ασυμμετρία των ουρανών. 

Η Εκκλησία από τη μεριά της έκανε αυτά που έκανε πάντοτε, εκείνο, όμως, που την ανησυχούσε, περισσότερο από Γη και από τον Ήλιο, ήταν η διαφαινόμενη ανατροπή της θεολογικής τάξης και η ανάδυση μιας νέας κοσμολογίας, όπου η Γη θα συνιστούσε το ψηφίο ενός συστήματος και όχι τον βασιλιά και θεό του.

Ο Γαβρόγλου καταγράφει την πορεία και την υποδοχή της Δίκης στους αιώνες που ακολούθησαν, φτάνοντας μέχρι τη «Ζωή του Γαλιλαίου» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος θα εξυψώσει τον Γαλιλαίο σε επαναστάτη, και τους «Υπνοβάτες» του Άρθουρ Καίσλερ, ο οποίος θα τον ελέγξει ως εγωπαθή και υπερόπτη εξαιτίας του ότι υποτίμησε τις ηλιοκεντρικές έρευνες του Κέπλερ.

Κατά τα άλλα, «Ο Πάπας του Γαλιλαίου» είναι το θεατρικό έργο του Γαβρόγλου με θέμα τις αινιγματικές επισκέψεις του Γαλιλαίου στο Βατικανό, στα τέλη Απριλίου του 1624, όπου είχε έξι πολύωρες συναντήσεις με τον καρδινάλιο Μαφέο Μπαρμπερίνι, τον κατοπινό Πάπα Ουρβανό Η΄. 

Το έργο ανέβηκε σε μορφή θεατρικού αναλογίου στο Ολύμπια Δημοτικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», στις 21 Οκτωβρίου 2024, σε σκηνοθεσία του Τάκη Τζαμαργιά, δραματουργική επεξεργασία της Ειρήνης Μουντράκη, με τους Γιάννη Αναστασάκη (Πάπα), Αλέξανδρο Μαυρόπουλο (Πρέσβη Νικολίνι), Χριστόφορο Σταμπόγλη (Γαλιλαίο), και τη μουσική επιμέλεια του Δήμου Γκουνταρούλη και κυκλοφορεί τώρα σε βιβλίο από τις εκδόσεις Σοκόλη.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ

Πηγή: www.skai.gr